Μια γρήγορη ματιά στο Queer Nation και στην πολιτική που ακολούθησε

Φανταστείτε ένα γκέι αγόρι (ή κορίτσι) που ζει και σκέφτεται αντισυμβατικά. Που δεν έχει κολλήματα με τη σεξουαλικότητα και το φύλο του, που αρνείται τις ταμπέλες και τα στεγανά. Που ακούει ας πούμε νέο ροκ, electro ή hip hop κι απεχθάνεται την Eurovision, τα σκυλάδικα και τη Μαντόνα. Που αδιαφορεί για τη μόδα και το lifestyle, ντύνεται “χύμα”, μιλά και φέρεται σαν αλητάκι. Που έχει hardcore άποψη και στάση ζωής. Που ακόμα και η “κατεστημένη”, όπως τη νιώθει, γκέι σκηνή είναι πολύ καθώς πρέπει για να τον/την “χωρέσει”…

Αν λοιπόν ως τώρα δεν ξέρατε τι σημαίνει queer, διαβάζοντας αυτή την περιγραφή είστε σε πολύ καλό δρόμο. Πιθανόν μάλιστα όλα τα παραπάνω να σας θυμίζουν κάποιον “ανάποδο” φίλο ή φίλη σας. Γιατί η queer γενιά είναι ένα σήμερα που υπόσχεται το αύριο.

QUEER HISTORY

Στη δεκαετία του ’80 πολλοί νέοι γκέι άντρες και γυναίκες υιοθετούν τον προσδιορισμό queer  με τον ‘‘κατεστημένο’’, “αποπροσανατολιστικό” όρο gay. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και μέσα στην γκέι κοινότητα πολλοί ενοχλούνται από την ‘‘ανάρμοστη’’, ‘‘προκλητική’’ συμπεριφορά της queer γενιάς που τους απαντά κατάμουτρα: “Fuck your healthy gay lifestyle!”.

Queer σήμαινε αρχικά “αλλόκοτος”, “παράξενος”. Το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ο όρος ταυτίζεται με τους ομοφυλόφιλους και θεωρείται προσβλητικός. Queer άλλωστε είχε αποκαλέσει και τον Όσκαρ Ουάιλντ ο μαρκήσιος Τζον Ντάγκλας όταν έμαθε για το ειδύλλιό του με τον γιό του λόρδο Άλφρεντ. Η νοηματοδότηση του όρου “απαλλοτριώνεται” και επαναπροσδιορίζεται χάρη σε ανθρώπους όπως ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκό (συγγραφέας της «Ιστορίας της Σεξουαλικότητας») και ο μπιτ συγγραφέας Ουίλιαμ Μπάροουζ, που το 1953 εκδίδει την “καταραμένη” νουβέλα “Queer”.

QUEER POLITICS

Το queer κίνημα ξέσπασε ως αντίδραση στον νεοσυντηρητισμό και την απειλή του AIDS. Συνδυάστηκε μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις με μια αμφισβήτηση της ίδιας της “κυρίαρχης” δημόσιας εικόνας της γκέι κουλτούρας. Όχι, λένε, δεν είμαστε όλοι-ες λευκοί, μοντέλα, φραγκάτοι, ‘‘κυριλέ’’, δεν είμαστε μια περιφερόμενη πελατεία για “in” κλαμπ, γυμναστήρια και κοσμοπολίτικα θέρετρα. Αρνούμαστε να γίνουμε μία ακόμη “χαριτωμένη” διαφορετικότητα. Απορρίπτουμε τις όποιες ταυτότητες και όραμά μας δεν είναι ένα μικροαστικού τύπου “βόλεμα” (όπως π.χ. η “εμμονή” με τον γάμο που κυριαρχεί σήμερα στις γκέι διεκδικήσεις).

Οι queer ακτιβιστές εφάρμοσαν την τακτική “in yer face” – ‘‘παρ’τα στη μάπα’’. Δυναμικές διαμαρτυρίες (όπως πορείες ακόμα και μέσα σε ομοφοβικές γειτονιές), θεατρικά χάπενινγκς (σε εμπορικά κέντρα, κυβερνητικά κτίρια, φαρμακευτικές εταιρίες), “outing” επωνύμων…  Ήταν σαν το γκέι κίνημα να ξαναγεννιόταν, αποκτώντας μια πιο αμφισβητισιακή και πολύ, πολύ πιο οργισμένη προοπτική: “Η γνώση είναι ζωή”,“Η σιωπή είναι θάνατος”, “Δράσε τώρα!”, ήταν το “μάντρα” της Act Up (διεθνής οργάνωση κατά του AIDS) όταν πρωτοϊδρύθηκε στις ΗΠΑ το 1987. Act Up, Queer Nation (ΗΠΑ) και Outrage! (Βρετανία) ήταν οι πρώτες πολιτικοποιημένες queer οργανώσεις.

“Είμαστε θυμωμένοι, αγριεμένοι και αποφασισμένοι να φέρουμε τα πάνω κάτω!”, είναι το σλόγκαν που ενέπνευσε τις πρώτες θεαματικές, “αντάρτικες” δράσεις της Act Up όπως τα χάπενινγκ στη Γουόλ Στριτ (Ν. Υόρκη), τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων των ΗΠΑ (Ρόκβιλ) ή την πλατεία Κονκόρντ (Παρίσι).“Πώς έγινες στρέιτ; Σκέφτηκες μήπως η ετεροφυλοφιλία σου πηγάζει από έναν νευρωτικό φόβο για τα άτομα του ίδιου φύλου; Μάλλον χρειάζεσαι μια θετική γκέι εμπειρία”, προτείνουν οι μπροσούρες που μοιράζει το Queer Nation. Είναι η οργάνωση που καθιερώνει το outing, το δημόσιο δηλαδή “ξεφώνημα” επώνυμων γκέι που “κρύβονται”, από την ηθοποιό Τζούντι Φόστερ μέχρι τον πολυεκατομμυριούχο Μάλκολμ Φορμπς, προκαλώντας πολλές αντιδράσεις ακόμα και μέσα στην ομοφυλόφιλη κοινότητα.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 οι “queer σπουδές” γίνονται πανεπιστημιακό μάθημα σε Αμερική και Ευρώπη. Αναπτύσσεται η λεγόμενη queer theory, σύμφωνα με την οποία οι σεξουαλικές ταυτότητες δεν είναι a priori δεδομένες, ούτε αρκούν για να καθορίσουν έναν άνθρωπο. Μπορούν αντίθετα να διαφοροποιηθούν επ’ άπειρο, ο αυτοκαθορισμός είναι υπόθεση του καθενός.

Η Αμερικανίδα συγγραφέας Τζούντιθ Μπάτλερ μιλά για ένα “Straight Matrix”, όπου η ομοφυλοφιλία αποτελεί επίσης μέρος της κυρίαρχης ετεροφυλόφιλης δεοντολογίας. Όμως το φύλο, το σεξ και η ερωτική επιθυμία πρέπει να ιδωθούν ξέχωρα από αυτή.

Επομένως οι queer απορρίπτουν τα ‘‘προκάτ’’ φύλα και τις αυστηρά καθορισμένες σεξουαλικές ταυτότητες, τις οποίες θεωρούν κοινωνικοπολιτιστικά κατασκευάσματα. Πολλοί τούς προσάπτουν ιδεολογικές υπερβολές και στείρο αρνητισμό. Είναι όμως γεγονός ότι η queer δυναμική“βοήθησε αποφασιστικά την γκέι κοινότητα να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας της”, καθώς σημειώνει ο γκέι συγγραφέας και θεωρητικός Νιλ Μίλερ.

Με τα χρόνια ο όρος queer έγινε μόδα, συρμός, trendy λογότυπο. Έγινε όμως και πνεύμα, αισθητική, στάση ζωής που αποτυπώθηκε σε νότες, περφόρμανς, θεατρικά, ταινίες, βιβλία. Όπως  άλλωστε είπαμε και στην αρχή, queer δεν είναι μόνο πολιτική με τη στενή έννοια. Είναι και ένας τρόπος ζωής που χαρακτηρίζει ανθρώπους που είναι μεν απελευθερωμένοι και ειλικρινείς με τον εαυτό τους αλλά που αρνούνται να μπουν σε νόρμες, σε “κουτάκια”. Με όση χρυσόσκονη και αν τους τα πασπαλίσουν. Που μπορεί να είναι ακτιβιστές, καλλιτέχνες, οραματιστές αλλά επίσης κυνικοί, μηδενιστές, ορκισμένα “παρτάλια”, αυτοκαταστροφικοί. “It’s a queer world, after all”, όπως αποφαινόταν ένα από τα πιο δημοφιλή queer τσιτάτα.

QUEER ART

Το 1992 εμφανίζεται το λεγόμενο new queer cinema που προκαλεί τόσο το στρέιτ “κατεστημένο” όσο και την “άσπιλη” εικόνα του κοινωνικά αποδεκτού ομοφυλόφιλου. Tέτοιες ταινίες είναι το “Poison” του Τοντ Χέινς, το “Young Soul Rebels” του Άιζακ Τζούλιεν, το “Edward II” του Ντέρεκ Τζάρμαν, το “Swoon” του Τομ Κάλιν,  το “Shortbus” του Τζέιμς Κάμερον Μίτσελ, η φιλμογραφία του Μπρους Λα Μπρους και του Γκρεγκ Αράκι. Το queer cinema δημιουργεί ρεύμα χαρακτηρίζοντας και mainstream ταινίες όπως το “Boys Don’t Cry” της Κίμπερλι Πιρς, “Ο Ταλαντούχος κ. Ρίπλεϊ” του Άντονι Μιγκέλα, η “Κακή Εκπαίδευση” του Πέδρο Αλμοδοβάρ, ο “Κίνσεϊ” του Μπιλ Γκόρντον, το “Brokeback Mountain” του Ανγκ Λι. Θεατρικά όπως το “Shopping & Fucking”, τηλεοπτικές σειρές όπως το “Queer Eye for a Straight Guy” (ΗΠΑ), “Queer as Folk” (ΗΠΑ-Βρετανία) απεικονίζουν το πνεύμα των καιρών. ‘‘Queer” μπορούν εξάλλου να χαρακτηριστούν φυσιογνωμίες όπως οι Αρθούρος Ρεμπό, Άλεν Γκίνσμπεργκ, Έντυ Σάντερς (leader της ροκ μπάντας των 60’s Fags), Ζαν Ζενέ, Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, Τζον Γουότερς, Divine,ο πρώιμος Ντέιβιντ Μπάουϊ, οι New York Dolls, ο Μέριλιν Μάνσον, ο Μόρισεϊ, ο Μαρκ Άλμοντ κ.α.

QUEER.GR

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης. Ο Κώστας Ταχτσής. Η Πάολα. Το περιοδικό “Κράξιμο”. Οι Gay Pride. Τα Cyberdyke party. Το περιοδικό “Κοντροσόλ στο Χάος”. Το γκέι free press “Πόθος” της Θεσσαλονίκης. Η γραφή του Γιάννη Παλαμιώτη, του Αύγουστου Κορτώ. Ταινίες όπως “Η Γραβάτα” του Μπίστικα, “Ο Λιποτάκτης” των Κόρρα-Βούπουρα, το “Οξυγόνο” των Παπαθανασίου-Ρέππα. Οι Στέρεο Νόβα. “Τα Αγόρια δεν Κλαίνε” του Μιχάλη Δ. Ο Παναγιώτης Χατζηστεφάνου. Οι δράσεις της Act Up Δράσε-Ελλάς. Οι Homorebels με τα “προβοκατόρικα” συνθήματα και τις αφίσες τους στο Γκάζι. Το δικτυωμένο fanzine “Qvzine”. Η νέα ταινία του Πάνου Κούτρα. Τα queer blogs του Διαδικτύου.

(δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Υποβρύχιο”)